‘Onverantwoord interessant’

In 2013 gaf Jacques Steenbergen, de voorzitter van de Belgische Mededingingsautoriteit (BMA), groen licht voor de fusie van de grote Vlaamse mediabedrijven Concentra en Corelio tot ‘Het Mediahuis’. Dit had enorme gevolgen voor de Vlaamse gedrukte nieuwsmedia, die sindsdien gedomineerd worden door 2 grote spelers: De Persgroep (o.a. Het Laatste Nieuws, De Morgen en De Tijd) en Het Mediahuis (o.a. Het Nieuwsblad, De Standaard, De Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg). Er was veel commotie omtrent deze fusie: sommigen vonden het economisch een enorm tactische zet, anderen vonden het daarentegen democratisch onverantwoord. Kunnen we nu, 3 jaar later, de balans maken van deze ophefmakende samenwerking?

mediahuis drown.jpg
Afbeelding 1

 

Vernieuwen of verzuipen 

We leven in een tijd van technologische ontwikkelingen en deregulatie van de media. De printmedia komen steeds meer onder druk te staan door de alternatieven die men online kan vinden: de sociale media (Facebook, Twitter, …) en nieuwswebsites nemen de rol van de papieren krant over. De papieren media is een zinkend schip, aangezien het aantal verkochte exemplaren al jaren daalt (VRM, 2016). Kranten worden gedwongen tot innovatie op allerlei vlakken:

  • Ze moeten een interessante website hebben.
  • Ze moeten een app hebben voor op smartphone/tablet.
  • Ze moeten video’s en foto’s gebruiken om interessant te zijn.
  • Ze moeten nieuws tweeten en delen op Facebook.
  • Ze moeten volgers en likes krijgen.
  • Ze moeten jonge lezers aantrekken.
  • Ze moeten oude lezers behouden.
  • Ze moeten nieuwe inkomstenbronnen vinden.
  • innovate-no-we-tried
    Afbeelding 2

 

Mediabedrijven MOETEN zo rap mogelijk innoveren op zoveel mogelijk vlakken. Dit maakt het financieel heel moeilijk om te overleven. Deze ontwikkelingen leiden tot fusies, overnames en samenwerkingen tussen mediabedrijven en zo ontstaan er een concentraties binnen de media (Losfidis, 2014). België en Nederland zijn gevoelig voor zulke mediaconcentraties gezien hun kleine geografische markten (Van der Burg & Van den Bulck, 2015). De laatste jaren kende de Vlaamse media verschillende concentratiebewegingen, denk maar aan het mede-eigenaarschap van Telenet in De Vijver (het mediabedrijf achter de tv-zenders VIER en VIJF) in 2015 of de overname van de zender Acht door MEDIALAAN in 2016. In de gedrukte media is de veelbesproken fusie van Corelio en Concentra tot het overkoepelende Mediahuis in 2013 interessant. Deze blog gaat hier dieper op in.

De mediasector in Vlaanderen is door zijn geringe markt al vrij geconcentreerd. De voordelen van een integratiebeweging in zo’n geconcentreerde mediasector moeten worden afgewogen tegen de negatieve gevolgen. Worden deze voor- en nadelen van mediaconcentraties ook geanalyseerd vooraleer een mediafusie wordt goedgekeurd? Hoe gaat dit juist in zijn werk? Kunnen ‘synergieën’ het hoofd bieden aan de economische malaise of zijn ze slechts tijdelijke oplossingen? En in welke mate hebben deze fusies een invloed op de inhoud van het nieuws? Die vragen stellen de mediabedrijven zich al jaren. Tot vandaag hebben ze er nog geen eenduidig antwoord op gevonden, logisch ook aangezien er een heleboel factoren meespelen in de mediawereld.

It’s all about the money!  

Screen Shot 2016-12-27 at 16.01.02.png
Afbeelding 3

Economisch gezien is een fusie of een samenwerking tussen mediabedrijven enorm interessant. Door vaste kosten te delen (papier, druk, distributie, infrastructuur, werkkracht, digitale productie,…) kunnen mediabedrijven heel wat geld besparen. Het schrappen van jobs wordt hierdoor ook gemakkelijker aangezien verschillende redacties kunnen samenwerken. De samenwerking tussen De Standaard en Het Nieuwsblad is hier een mooi voorbeeld van. De sportpagina’s van De Standaard bestaan volledig uit enkele sportartikels van Het Nieuwsblad, dat een veel uitgebreider sportaanbod voor de dag legt. De Standaard moet geen gebruik maken van sportjournalisten en kan hierop besparen of kan die krachten elders inzetten.

Door te fuseren kunnen mediabedrijven ook hun marktaandeel aanzienlijk verhogen. Het is echter niet zo dat het marktaandeel van bedrijf 1 mag worden opgeteld bij bedrijf 2 om zo het marktaandeel van de samenwerking te berekenen. Zo had Concentra tot 2012 nog een marktaandeel van 29,5% en Corelio 33,8%. Vanaf de fusie in 2013 had Het Mediahuis een marktaandeel van 52,2%, dat is 1,1% minder dan de som van de afzonderlijke mediabedrijven. De Persgroep had in 2012 nog een marktaandeel van 36,8% en in 2013 steeg dit tot 37,7% (VRM, 2016). Dit wilt zeggen dat de fusie van Concentra en Corelio onrechtstreeks zorgde voor een lichte stijging van het marktaandeel van De Persgroep (0,9% meer). Fusioneren is dus niet risicoloos. Het marktaandeel dat Het Mediahuis verloor sinds de fusie, is grotendeels overgeheveld naar concurrent De Persgroep, maar dankzij de fusie behaalde Het Mediahuis wel meer dan de helft van het totale marktaandeel.

Nu rijst de vraag of de fusie tussen Concentra en Corelio wel een tactische zet was, aangezien hun marktaandeel niet spectaculair de hoogte is ingeschoten. Toch reageerde Thomas Leysen, de voorzitter van Corelio, positief na het eerste jaar:

In 2014 zit in de cijfers van Mediahuis nog wel een belangrijke impact van de herstructurering, maar als je daar doorheen kijkt, zie je al een substantieel hoger resultaat en dat zal volgend jaar verder toenemen. Door de fusie hebben we zowel meer schaalgrootte als een nieuwe dynamiek in het bedrijf gekregen, waardoor we ons met de best presterende spelers in de sector zullen kunnen meten.– Thomas Leysen, voorzitter Corelio.

Wat zegt de wetgeving?

In België bestaan er geen uitgebreide mediaconcentratieregels, die wetgeving is praktisch onbestaande. De goedkeuring voor het fusioneren van Vlaamse bedrijven gebeurt door de Belgische Mededingingsautoriteit (BMA). Dit is een onafhankelijke, administratieve instantie die door de Belgische wetgeving in het leven is geroepen om knopen door te haken bij fusies en overnames. Deze instantie beslist niet alleen over fusies tussen mediabedrijven, maar ook over andere bedrijfsfusies, kartels, overnames,… Rommelaere (2015) geeft als kritiek op de werking van de BMA dat ze té economisch denkt en enkel rekening houdt met de regels van economische competitie. De Belgische Mededingingsautoriteit stelde voornamelijk economische voorwaarden in de case van Het Mediahuis. Van der Burg en Van den Bulck (2015) stellen zich de vraag:

to what extent are economic as well as non-economic criteria taken into account by National Competition Authorities (NCAs) in reviewing media mergers?” – Vanden Bulck (2014).

Een van de enige voorwaarden die rekening hield met het behouden van pluralisme in het medialandschap gaat over de toekomst van de bestaande nieuwskranten van Corelio en Concentra. De maatregel zegt dat de bestaande krantentitels zeker voor 5 jaar gegarandeerd moeten zijn. Hiermee wilt de BMA verzekeren dat tot 2018 iedere afzonderlijke krant van Corelio en Concentra (De Standaard, Het Nieuwsblad, De Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg) blijft voortbestaan.

Kritiek op de mediaconcentratie

media-merger-1
Afbeelding 4

Mediaspecialist Els De Bens gelooft niet in de maatregels van de BMA en ze vreest dat na 5 jaar één van de kranten zal verdwijnen. Vroeger werd Het Volk al overgenomen door Corelio en nadien ook gewoon opgedoekt. De grootst bedreigde krant zou nu De Gazet van Antwerpen zijn, omdat deze krant slechts gelezen wordt door de helft van de Antwerpenaren, terwijl Het Belang van Limburg bijna 85% van de Limburgers bereikt.

Snoeien in het personeel blijft ontegensprekelijk de bedoeling. Ik vrees voor verdere verschraling van het Vlaamse krantenlandschap. Ik ben bang dat er enkel op het gebied van regionaal nieuws nog verschillen zullen zijn.” – Els De Bens, mediaspecialist.

Daarnaast maakte De Tijd in 2013 een kritische bedenking bij de fusie: is de Vlaamse markt niet té klein om grote mediaconcentraties te creëren? Volgens De Tijd is de enige oplossing omschakelen naar digitale nieuwsactiviteiten en vaste koste delen met andere mediabedrijven. Met synergieën kan je de huidige cijfers misschien tijdelijk opkrikken, maar ze bieden geen oplossingen voor de lange termijn. Dikwijls gaat dit gepaard met een daling van het aantal journalisten en dat komt de journalistiek niet ten goede. Minder mensen produceren meer content, minder diepgravende journalistiek, nieuwsartikels overnemen, delen van de redactie die verdwijnen, … Het zorgt allemaal voor een verschraling van de journalistiek.

Wat met de democratie?

Economische factoren hebben een immense invloed op de structuur van het medialandschap, om van de impact op de democratie nog maar te zwijgen. Men vreest dat de onafhankelijke berichtgeving van nieuwsorganisaties in het gedrang komt door mediaconcentraties. Freedman (2008) zegt dat de media een centrale rol vertolken in informatieverspreiding in het publieke belang. De media spelen een belangrijke rol als 4e macht in de democratische samenleving: de watchdog van de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht. De media moeten een forum bieden waarop verschillende meningen over de samenleving kunnen besproken worden. Concentratie van verschillende mediabedrijven leidt echter tot minder denkbeelden, minder discussies, minder debatten, minder democratie…

Volgens Meier (2007) komen bij een mediafusie de volgende problemen naar voor die botsen met de socio-politieke rol die de media dienen te vervullen:

  1. Gebrek aan diversiteit in content: Door het samenvoegen van verschillende nieuwsbedrijven, beperkt men het forum waarop verschillende visies kunnen worden aangehaald.
  2. Beperking op de toegang tot content: Door het samenvoegen van nieuwsbedrijven verdwijnt bepaalde nieuwscontent, denk maar aan Het Volk dat na de overname door Corelio is opgedoekt. Nieuwsbedrijven gaan ook onderling artikels uitwisselen en overnemen, waardoor sommige onderwerpen slechts uit een beperkte invalshoek behandeld worden.
  3. Afhankelijkheid ten opzichte van eigenaars, commerciële invloeden en overheden: Dit heeft onvermijdelijke gevolgen voor de inhoud van het nieuws. Het nieuws wordt meer en meer afhankelijk van inkomsten uit advertenties, sponsoring, subsidies,… en gaat zich ook aanpassen in functie van deze inkomstbronnen. Denk maar aan de Britse mediamagnaat Rupert Murdoch, eigenaar van verschillende Britse kranten (onder andere The Sun, The Times en het ter zielen gegane News of the World), die zijn macht in de media gebruikt om achter de schermen politieke invloed te verkrijgen.

Rommelaere (2015), Van der Burg en Van den Bulck (2015) uiten om deze redenen sterke kritiek op de Belgische Mededingingsautoriteit. Zij verwijten dat het BMA zich teveel focust op louter economische gevolgen van fusies, waardoor de socio-politieke meerwaarde van de media vergeten wordt. De maatregelen in verband met het behouden van pluralisme die de BMA stelde bij het creëren van Het Mediahuis zijn onvoldoende en hebben tot een zeer grote mediaconcentratie in Vlaanderen geleid.

Analyse van Het Mediahuis

De Vlaamse Regulator voor de Media (VRM)

mediahuis-logo
Afbeelding 5

is een onafhankelijke toezichthouder van de Vlaamse audiovisuele media. Ieder jaar maakt de VRM een verslag op over de mediaconcentraties in Vlaanderen. In 2013 vermeldde de VRM dat de concentratiegraad voor gedrukte media uitermate hoog ligt, dankzij de creatie van Het Mediahuis. De VRM waarschuwde toen voor verschraling van het nieuwsaanbod en riep toen op tot waakzaamheid voor diversiteit van de berichtgeving. De Vlaamse Regulator wees er ook op dat er in 2013 veel concentratiebewegingen gaande waren over alle mediavormen heen.

corelio_media-zwart
Afbeelding 6

In 2016 zegt de VRM dat mediaconcentraties echt zijn ingeburgerd in de Vlaamse mediawereld. Er zijn veel vormen van horizontale, verticale en crossmediale concentraties: de overname van Base door Telenet, de overname van Mobile Vikings door MEDIALAAN,… De verkoopcijfers van gedrukte pers en ook de advertentieopbrengsten blijven dalen. Bij dagbladen wordt dit deels gecompenseerd door stijgende digitale verkoopcijfers. VRM vermeldt dat de 7 belangrijkste kranten worden uitgegeven door 2 uitgeverijen: De Persgroep en Het Mediahuis.

Concentra-NV2.jpg
Afbeelding 7

Het Mediahuis heeft geen directe activiteiten in de televisiesector, maar de moederhuizen (Concentra en Corelio) hebben wel nauwe banden met SBS Belgium en regionale zenders. Online verdeelt Het Mediahuis zijn productaanbod over de 4 nieuwsmerken en voor advertising werken ze samen met De Persgroep Advertising aan een multimediaal platform om adverteerders en mediaprofessionals inzichten te bieden over het bereik van nieuwsmarkten via alle platformen.

Het eerste jaar na de fusie van Concentra en Corelio verliep moeizaam. Hoewel Mediahuis markleider was in Vlaanderen, boekte het toch een verlies van 11 miljoen euro. Dit verlies was grotendeels te wijten aan de herstructureringskosten. Eind 2014 neemt Het Mediahuis ook het Nederlandse NRC Media over. Dankzij de overname van dit bedrijf eindigde 2014 toch met een positieve balans.

Volgens het CIM (Centrum voor Informatie van de Media) is Het Mediahuis in 2015 opnieuw marktleider in Vlaanderen, dankzij de nationale en regionale succesvolle nieuwskranten. De Standaard wordt door 550.000 mensen gelezen per dag (online en krant) en kent een groei in de jongere leeftijdsgroepen (21-44 jaar), Het Nieuwsblad haalt een bereik van ruim 1.370.000 lezers (online en krant). Regionaal behalen de Gazet van Antwerpen dagelijks ook ruim een half miljoen lezers (krant en online) en het Belang van Limburg net iets minder dan een half miljoen. Tenslotte heeft L’Avenir ook succes in Wallonië, met 570.000 lezers (krant en online) in Namen en Luxemburg. Online scoren Het Nieuwsblad en De Standaard ook zeer goed, De Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg scoren minder goed online. Concurrent Het Laatste Nieuws is online de populairste nieuwskrant met bijna 40% van het marktaandeel terwijl Het Nieuwsblad iets meer dan 30% haalt en De Standaard bijna 10%.

De toekomst van Het Mediahuis

toekomst.jpg
Afbeelding 8

Volgens Trendstop is Het Mediahuis in 2016 de succesvolste uitgever van België, voor Roularta Media Group (uitgever van verschillende tijdschriften, o.a. Knack, Trends en Voetbal Magazine), Wolters Kluwer en Sanoma Media. Het Mediahuis nam dit jaar ook de Media Groep Limburg over in Nederland (De Limburger en Limburgs Dagblad), waardoor het nu de 3e grootste uitgeverij in Nederland is, na De Persgroep en De Telegraaf. Ongeveer één derde van de jaarlijkse omzet van 530 miljoen euro wordt gerealiseerd in Nederland. In België participeert het Mediahuis sinds 2016 ook in andere media: De Vijver Media (VIER, VIJF, ZES en Woestijnvis), Metro, radio Nostalgie en regionale tv-zenders ATV, TV Limburg, TV Oost en ROB TV. Deze nieuwe structuur telt 2000 medewerkers en zou voor een oplage van 900.000 kranten zorgen en een online bereik van 2 miljoen mensen.

Het Mediahuis heeft nog plannen voor de toekomst. Op financieel vlak zal het een nieuwe structuur invoeren vanaf 2017 voor advertising. Ze willen zo sneller kunnen inspelen op de noden van de markt en zo wilt Het Mediahuis meer adverteerders aantrekken. Ook op inhoudelijk vlak wilt Het Mediahuis nog innoveren. Zo creëerde men in 2014 een onafhankelijke videoredactie die audiovisuele content voorziet voor ieder nieuwscompartiment. Ieder jaar werd deze videoredactie uitgebreid en geperfectioneerd. In 2017 veranderen ze ook de structuur van deze videoredactie, zodat ieder nieuwstitel zijn eigen videoredactie zou hebben. Op die manier kan Het Mediahuis zelf specifieke audiovisuele content creëren voor De Standaard, Het Nieuwsblad, De Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg. Het zet ook meer in op de digitale aanwezigheid van de nieuwstitels.

Slot

De controversiële fusie van Corelio en Concentra was in 2013 een risicovolle onderneming. Hoewel Het Mediahuis veel kritiek kreeg van de buitenwereld, keurde de Belgische Mededingingsautoriteit de fusie goed. Na een moeizaam begin lijkt Het Mediahuis toch zijn plaats te hebben gevonden in het Vlaamse medialandschap en begon het zelfs uit te breiden naar Nederland. De ontwikkeling van Het Mediahuis is nog lang niet gedaan en er steken nog heel wat innoverende ideeën in de pijplijn, zowel op het vlak van inkomsten als inhoud. De vraag is nu natuurlijk of dit allemaal niet ten koste gaat van de democratische waarde van de media, maar op gebied van innovatie kan men wel stellen dat Het Mediahuis op z’n minst vooruitstrevend is.

mediahuis collectief.jpeg
Afbeelding 9

 

 

Referentielijst:

Wetenschappelijke artikels

  • Freedman, D. (2008). The politics of media policy. Cambridge: Polity press.
  • Losfidis, P. (2014). Pluralism, Media Mergers and European Merger Control. In K. Donders, C. Pauwels & J. Loisen, The Palgrave Handbook of European Media Policy (pp. 461-475). UK: Palgrave Macmillan.
  • Meier, W. (2005). Media governance: valuable instrument of risk discourse for media ownership concentration. Reseaux, 23(131), 17-52. 
  • Rommelaere, M. (2015). Mediafusies in Vlaanderen: een onderzoek naar de aard van het politieke en publieke debat. (Ongepubliceerde masterproef). Universiteit Gent, België.
  • Van der Burg, M., & Van den Bulck, H. (2015). Economic, political and socio-cultural welfare in media merger control: An analysis of the Belgian and Dutch competition authorities’ reviews of media mergers. Information Economics and Policy, 32, 2-15.

Nieuwsartikels

  • CIM-Bereik: visie van Mediahuis (2015, 17 september). Geraadpleegd via https://www.mediaspecs.be/cim-bereik-visie-van-mediahuis/
  • Evens, T. (2013). “Mediaconcentratie is wel degelijk een gevaar voor pluralisme en diversiteit.” De Tijd. Geraadpleegd via http://www.tijd.be
  • Gezelle, H. (2013). “Ongerustheid over concentratie kranten GVA en Nieuwsblad in Het Mediahuis (2)”. Nnieuws. Geraadpleegd via http://nnieuws.be
  • “Groen licht voor fusie Corelio en Concentra” (red.) (2013). Het Laatste Nieuws. Geraadpleegd via http://www.hln.be
  • Ijzendoorn, P. (2012). Mediamagnaat Murdoch: “Politieke invloed had ik niet”. De Morgen. Geraadpleegd via http://www.demorgen.be
  • “Nieuwe structuur voor Mediahuis Connect Nationaal” (2016, 13 december). Geraadpleegd via https://www.mediaspecs.be/nieuwe-structuur-mediahuis-connect-nationaal/

Andere bronnen

  • De Preter, W. (2016). Digitalisering en journalistiek (Powerpoint). Geraadpleegd via https://toledo.kuleuven.be/portal/#/home
  • Persbericht Mediahuis: Mediahuis zet in 2015 goede resultaten neer. Geraadpleegd via http://mediahuis.be/wp-content/uploads/2016/02/Persbericht-Mediahuis-resultaten-2015.pdf
  • Trendstop Knack (2016). Geraadpleegd via http://trendstop.knack.be/nl/sector/edi/uitgeverijen.aspx
  • Vlaamse Regulator voor de Media (2013). Mediaconcentratie in Vlaanderen. Geraadpleegd via https://www.mediaspecs.be/insights/rapport-mediaconcentratie-2013-nl-2/
  • Vlaamse Regulator voor de Media (2016). Mediaconcentratie in Vlaanderen. Geraadpleegd via http://www.vlaamseregulatormedia.be/nl/mediaconcentratie
  • Website Belgische Mededingingsautoriteit. Geraadpleegd via http://www.bma-abc.be

Links naar afbeeldingen

  1. http://www.dividendmantra.com/2014/07/are-you-just-treading-water/ 
  2. https://www.pinterest.com/pin/507147608012236990/ 
  3. https://www.dreamstime.com/stock-photo-cartoon-businessman-holding-idea-bulb-money-illustration-image40098230
  4. https://anniepaul.net/tag/media-merger/ 
  5. http://www.medianetvlaanderen.be/nl/leden/mediahuis 
  6. http://mediahuis.be/logobank/ 
  7. http://blog.associatie.kuleuven.be/annsofielacroix/concentra-en-tv-limburg/ 
  8. http://operatorchan.org/n/ 
  9. https://twitter.com/collectiefmedia 
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s