Achter de Schermen van de Egyptische Revolutie (2011)

“Ik stuurde een tweet rond middernacht toen ik plots hard op mijn hoofd werd geslagen en op de grond viel. Ik zag nog net vier gewapende mannen rond mij staan en ik wist dat ik ontvoerd werd door de staatsveiligheid. Doodsbang zat ik in een donkere cel, geblinddoekt en vastgebonden. Mijn familie zocht mij in ziekenhuizen, politiebureaus en zelfs in het mortuarium, maar ze konden mij niet vinden. Na mijn verdwijning vertelden enkele collega’s van Google aan de media dat ik de beheerder was van de Facebook-pagina en dat ik waarschijnlijk gearresteerd was door de staatsveiligheid. De protestanten op straat eisten mijn vrijlating. Na elf dagen complete duisternis werd ik vrijgelaten en drie dagen later werd Mubarak gedwongen om af te treden.” 

Dat zegt Wael Ghonim, een Egyptische internetactivist die in 2011 de invloedrijke Facebookpagina ‘We are all Khaled Saeed’ creëerde en zo aan het hoofd stond van de Egyptische Revolutie in 2011. 

wael-ghonim-pic
Afbeelding 1: Wael Ghonim

Het Verhaal van Wael Ghonim

Facebook en de Arabische Lente

Ghonim, een ICT-ingenieur bij Google, werd geïnspireerd door de Jasmijnrevolutie in Tunesië in 2010 en door een foto van de jonge Egyptenaar Khaled Saeed die circuleerde op het internet. Khaled werd naar verluid op 6 juni 2010 door Egyptische politie zonder reden dood geslagen in een café in de stad Alexandrië. Na het zien van de afschuwelijke foto’s van Khaled die circuleerden op het internet, besloot Ghonim initiatief te nemen tegen het regime van president Hosni Mubarak. Hij maakte

khaled-said
Afbeelding 2 : Khaled Saeed

een Facebookpagina ter ere van Khaled Saeed en in een mum van tijd was het de succesvolste Arabische pagina van het moment. Hij organiseerde op de nationale feestdag (25 januari 2011) een evenement waarmee hij duizenden mensen op de straten van Caïro wou samenbrengen voor een vredig protest. Honderdduizenden mensen kwamen dan ook effectief op straat om te protesteren tegen het regime, maar rond middernacht werd Wael Ghonim gevangengenomen door de staatsveiligheid. Niemand wist waar Khaled was en de media wezen met een beschuldigende vinger naar president Hosni Mubarak. De protesten werden minder omvangrijk door de massale aanwezigheid van de oproerpolitie. In de nacht van 27 op 28 januari sloot het Egyptische regime het internet volledig af om de activisten te hinderen bij de organisatie van hun protesten. Toch bleven velen protesteren in Caïro en ook in andere grote steden. Het leger en de politie reageerden vaak met geweld en er vielen zeker 26 doden tijdens deze periode. Op sommige plaatsen kozen de militairen de kant van de demonstranten. De protesten bleven aanhouden en na het ontslag van de regering besloten de overblijvers van het regime Wael Ghonim vrij te laten. Enkele dagen na zijn vrijlating werd de Egyptische president afgezet en werden zijn taken overgedragen aan het leger. Mubarak zou in 2012 veroordeeld worden tot een levenslange gevangenisstraf voor de betrokkenheid bij de dood van honderden burgers, terwijl Wael Ghonim in 2011 door TIME uitgeroepen werd tot één van de 100 meest invloedrijke mensen van het jaar. Tegenwoordig werkt hij nog steeds voor Google en reist hij de wereld rond als publiek spreker. Zo spreekt hij vrijuit over de Egyptische Revolutie, de Arabische Lente, de kracht van het internet en de democratiserende macht van sociale media. Zo zegt hij in één van zijn speeches:

Social media was crucial for this campaign, it helped a decentralised movement arise. It made people realise that they’re not alone and it made it impossible for the regime to stop it. At the time, they didn’t even understand it. Uit de speech van Wael Ghonim

DE EGYPTISCHE REVOLUTIE

Technologie in Egypte

Egyptians on social media were wondering: If Tunesians did it, why can’t we?Uit de speech van Wael Ghonim

 De Arabische Lente is een periode die gekenmerkt wordt door een golf van protesten in de landen van het Midden-Oosten. De protesten waren het hevigst tussen 2010 en 2012. Het begon met de Jasmijnrevolutie in Tunesië waar de bevolking protesteerde tegen de corrupte Destourianpartij. De vonk die in Tunesië het vuur aanwakkerde was de dood van een straathandelaar, die zichzelf in brand had gestoken nadat hij geen werk kon vinden. Het protest van de Tunesische bevolking zorgde voor inspiratie bij de Arabische buurlanden, die elk om hun eigen reden ook werden aangezet tot grootschalige protesten tegen het nationale regime en tegen de corruptie. De nieuwe media worden naar voor geschoven als de motor van deze ontwikkelingen, door de controle te ondermijnen die de regeringen over de informatiestroom hadden. Hofheinz (2005) schrijft in zijn onderzoek dat het internet samen met andere media een verandering teweeg heeft gebracht in de traditionele autoritaire structuren zoals de staat en de religie. Het internet in het bijzonder heeft de kracht om een proces in gang te zetten, een echte reformatie van de hegemonie.

In dat opzicht is de Egyptische Revolutie van 2011 geen verrassing, aangezien Egypte in 2003 al één van de meest vooruitstrevende Arabische landen was inzake internettoegang. Samen met Saudi-Arabië zouden de Egyptenaren in die tijd bijna 1/3 van de Arabische internetgebruikers omvatten, zegt Hofheinz. In een later onderzoek van de Democratic Progress Institute (2012) staat dat meer dan 21 miljoen Egyptenaren op het moment van de Egyptische Revolutie toegang hebben tot het internet (enkel Iran doet beter in het Midden-Oosten). Egypte is dus één van de eerste Arabische landen waar het internet een belangrijke plaats krijgt in de samenleving en dit zal zeker een rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van de Egyptische Revolutie.

egypt-flag_2094992a
Afbeelding 3: Egyptische vlag

De Egyptenaren waren echter niet aan hun proefstuk toe toen Ghonim via Facebook de bevolking probeerde te verenigen en te laten protesteren. Hofheinz (2005) vergelijkt de situatie van Egypte in 2011 met de situatie in 2003 en 2005. In 2003 kwamen de Egyptenaren al op straat uit protest tegen de invasie van de Verenigde Staten in Irak. Die protestactie werd in gang gezet door het verspreiden van SMS berichten. In 2005 verzette een groep Egyptische bloggers zich ook al tegen het beleid van president Mubarak door online de Kefaya-beweging (Kefaya betekent ‘genoeg!’) te steunen, maar zonder succes. Egypte is op vlak van technologie dus altijd al een vooruitstrevend Arabisch land geweest dat de technologie gebruikte om aan politieke participatie te doen. Dalacoura (2012) spreekt van een steeds actievere Egyptische burgermaatschappij sinds de jaren ’90 die de voedingsbodem vormde voor de uiteindelijke Revolutie in 2011.

 Leger biedt geen Oplossing

The Arab Spring revealed social media’s greatest potential, but it also exposed it’s greatest shortcomings.” Uit de speech van Wael Ghonim

 Na de Egyptische Revolutie kreeg het leger echter de touwtjes in handen en was er nog steeds geen sprake van een interactieve relatie tussen de bevolking en de staat in een publieke sfeer. Egypte was toen wat men noemt ‘een samenleving in overgang’, waar het heersende regime zijn macht heeft verloren en er ruimte is voor politieke hervormingen. Het leger wou wachten tot de eerstvolgende verkiezingen in september vooraleer een nieuwe president aan de macht zou komen. Tot dan zou de leider van de militaire raad Tantawi aan de macht zijn (Childress, 2013). Na de Revolutie volgt er een chaotische periode die zich kenmerkt door stakingen en nieuwe protesten van de bevolking. De militaire raad die nu het beleid zou moeten voeren is niet in staat om het land te regeren en treedt gewelddadig op tegen de protestanten.  

DE PUBLIEKE SFEER

Nieuwe Media zorgen voor Digitale Democratie

In maart 2011 was de Egyptische blogosfeer in de ban van het constitutioneel referendum waarop de Egyptenaren konden stemmen. Dit referendum voor wijziging van de grondwet is een teken van een brede en open dialoog over politieke onderwerpen die door de nieuwe media mogelijk is gemaakt.

De kracht van de nieuwe media is dus niet enkel het verspreiden van politieke of culturele standpunten. De nieuwe media bieden ook een ruimte waarin gedebatteerd kan worden over sociale, culturele en politieke onderwerpen. Zo’n ruimte komt overeen met de publieke sfeer waarover Hague en Loader (1999) praten in hun onderzoek naar digitale democratie. Zij zeggen dat het internet kan fungeren als een verbreding van de publieke sfeer waarin individuen kunnen participeren aan het politieke gesprek. Putnam (2001) zegt dat wanneer mensen in maatschappelijke organisaties participeren, de onderlinge samenwerking tussen de leden bijdraagt tot een hoger niveau van politiek bewustzijn. Hoe groter de mate van participatie, hoe groter het politieke bewustzijn wordt en op die manier wordt meer sociaal kapitaal gecreëerd.Het concept sociaal kapitaal leg ik beter uit aan de hand van een voorbeeld: Stel je voor dat je probeert te functioneren in een omgeving waarin iedereen elkaar wantrouwt. Ieder individu zou afgeleid zijn en zou minder productief te werk gaan dan wanneer ze als sociale groep zouden functioneren. Dit toont aan dat sociale netwerken bijdragen tot een zekere vorm van wederkerigheid die mensen efficiënter maakt en waardoor de individuen onderling meer voordeel halen uit hun lidmaatschap. Lid zijn van een sociale organisatie vergemakkelijkt met andere woorden de samenwerking tussen de leden en bevordert de mate van politieke participatie. Het internet en de nieuwe media geven individuen de kans om sociale netwerken uit te bouwen en ze bieden ook een breed en open platform aan om te kunnen participeren aan het politieke debat. Iedereen die toegang heeft tot het internet heeft ook toegang tot dit platform en dus ook tot het politieke discours.

De Rol van Citizen Journalists

screen-shot-2016-12-06-at-17-02-39
Afbeelding 4: Tweet na de Revolutie

Volgens Democratic Progress Institute (2012) beïnvloedde het internet tijdens het referendum in Egypte de dialoog in de blogosfeer op een positieve manier. Dat zorgde voor het verhogen van de interactie tussen de bevolking en de staat door gebruik te maken van nieuwe media. Deze vorm van politieke participatie via de nieuwe media noemt men ‘digitale democratie’. Daarnaast geven blogs de burgers de mogelijkheid om hun gedachten te kunnen overbrengen. Er ontstaan steeds meer platformen waarop individuen hun ideeën kunnen publiceren. In de Arabische landen heeft dit volgens het Democratic Progress Institute tot gevolg dat de mensen zich zelf in het centrum van hun verhalen zetten en vanuit dat standpunt kritiek geven op de Arabische en Islamitische hegemonie. Denk maar aan mensen die met smartphones de aandacht proberen vestigen op bepaalde gebeurtenissen en zo het nieuws beïnvloeden. Op die manier participeren de citizen journalists aan het agenda-setting proces. Dit proces is voor het eerst uitgelegd in het boek ‘Agenda-Setting Theory’ van Mccombs (Davia & Maher, 2006). Agenda-setting wilt zeggen dat de media de publieke opinie beïnvloeden door een bepaald feit in het nieuws te laten komen. Wat in het nieuws komt, lijkt voor het publiek een belangrijk onderwerp te zijn. De citizen journalists die hun eigen verhaal vertellen over de situatie tijdens de Arabische Lente speelden op die manier een belangrijke rol door de gebeurtenissen in de Arabische landen aan het licht te brengen.

DE NASLEEP VAN DE REVOLUTIE

Het militaire Regime 

egyptsymbols
Afbeelding 5: Democratie volgens het militaire regime

Ondanks deze vorm van ‘digitale democratie‘ was Egypte nog niet klaar voor het democratische regime waar het volk al zo lang naar vraagt. In de periode na de Revolutie waren er nog veel protesten omdat de nationale economie het laat afweten. Het leger gaat niet goed om met de protesten en reageert agressief tegen de protesterende massa. Het leger blijkt een andere visie te hebben op de toekomst van Egypte dan het volk en het bleek dat het nieuwe militaire regime nog agressiever was dan het regime van Mubarak. Op 30 juni 2012 wordt de nieuwe president Morsi aangesteld die zichzelf geleidelijk dezelfde macht geeft als Mubarak en het leger ook een belangrijke functie geeft. Opnieuw komen honderdduizenden mensen op straat om te protesteren tegen deze ontwikkelingen en op 30 juni 2013 spreekt men uiteindelijk van een nieuwe Egyptische Revolutie.

Egypte polariseert

Onder Mubarak had de staat en politie zeer veel macht en was er een grote mate van ongelijkheid onder de bevolking. Persvrijheid en vrijheid van mening stonden onder zijn regime erg onder druk (Mavelli, 2014). Ten tijde van de Revolutie werkten de verschillende groepen binnen de bevolking (onder andere de secularisten en de Islamitische gemeenschap) samen tegen een gemeenschappelijke vijand. Na de Revolutie kwam de bevolking opnieuw in protest, ditmaal tegen het corrupte militaire regime dat de macht had genomen na Mubarak. Maar ook binnen de bevolking kwamen er conflicten tussen de sociale groepen die elk hun eigen visie hadden over democratie en de toekomst van Egypte. De bevolking die zo goed had samengewerkt om het corrupte en agressieve regime van Mubarak omver te werpen, begon onderlinge conflicten uit te vechten.

Wael Ghonim zegt in zijn speech dat het internet in deze ontwikkeling ook een belangrijke rol speelt. Hij doelt hiermee op het feit dat mensen het internet voornamelijk gebruiken om gelijkgezinden te vinden. Online ontstaat niet één gelijke gemeenschap die participeert aan het politieke debat, maar er ontstaan verschillende gemeenschappen die enkel luisteren naar gelijkgestemden. Doordat ze enkel in contact komen met de visie van de eigen gemeenschap, staan ze niet langer open voor de visie van de ander.

It is as if we agreed to talk AT each other, instead of WITH each other. Uit de speech van Wael Ghonim

Het internet zorgt met andere woorden voor een polarisatie van de Egyptische bevolking. Ghonim zegt dat het internet goed is in het verspreiden van roddels en het creëren van boze menigtes. Het creëert kleine samenlevingen, waarin mensen enkel communiceren met degenen die dezelfde visie hebben. Voor die andere visies gebruiken ze simpelweg ‘mute’, ‘block’ of ‘unfollow’. Door de snelheid van sociale media worden mensen gedwongen om vlug tot conclusies te komen en om opinies over complexe zaken te verwoorden in 140 tekens.

Zie hier de video van de speech van Wael Ghonim:

SLOT

De Mogelijkheden van het Internet 

De Egyptische Revolutie van 2011 is dus een goed voorbeeld van de uiteenlopende mogelijkheden van het internet. Het volk gebruikte Facebook om zich te verenigen en om te protesteren tegen het politieke regime. Nadien gebruikte men het internet om online te discussiëren over hoe de toekomst van het land er zou moeten uitzien. De blogosfeer speelde hierin een belangrijke rol en het internet zou kunnen zorgen voor digitale democratie. Maar door een onstabiel politiek klimaat kwam het er niet van en bleek dat het internet zorgde voor een polarisatie van de bevolking. Wael Ghonim betreurt deze ontwikkeling en haalt dit in zijn speeches als publiek spreker aan. Hij zegt:

Five years ago I said: If you want to liberate a society, all you need is the Internet. Today, I believe if we want to liberate a society we first need to liberate the Internet.” Uit de speech van Wael Ghonim



Referenties artikels

  • Childress, S. (2013). Timeline: What’s Happened Since Egypt’s Revolution? Geraadpleegd via: https://goo.gl/9y9R0K
  • Dalacoura, K. (2012). The 2011 uprisings in the Arab Middle East: political change and geopolitical implications. The Royal Institue of International Affairs, 88(1), p. 63-79.
  • Davia, W., & Maher, T. (2006). Review and Criticism: Research Pioneer Tribute – Maxwell McCombs: Agenda-Setting Explorer. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 50(2), p. 358-364.
  • Democratic Progress Institute (2012). New Media and the Development of Democracy: Working Paper. United Kingdom.
  •  De Smaele, H., & Verschooten, C. (2016). Nieuwe media en democratisering (Powerpoint). Geraadpleegd via https://toledo.kuleuven.be/portal/#home
  • Hague, B., & Loader, B. (1999). Digital democracy: discourse and decision making in the information age. London: Routledge/Warnes & Routledge.
  • Hofheinz, A. (2005). The Internet in the Arab World: Playground for Political Liberalization. International Politics and Society.
  • Mavelli, L. (2014). Secularism, Postsecularism, and States of Exception in the 2011 Egyptian Revolution and Its Aftermath. (pp. 171-193). US: Palgrave Macmillan.
  • Putnam, R. (2001). Het verdwijnen van ‘sociaal kapitaal’. Ethische Perspectieven, 11(1-2), p.15-28.
  • Shearlaw, M. (2016). Egypt five years on: was it ever a ‘social media revolution?’. The Guardian. Geraadpleegd via: https://goo.gl/Ph7Jq3

Referenties afbeeldingen

Referentie video

Advertisements

One thought on “Achter de Schermen van de Egyptische Revolutie (2011)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s